Allah’ın Subuti Sıfatları

sponsorlu baglantilar:

Subuti sıfatlar, yüce Allah’ın zatını olumlu (müsbet) manalarla niteleyen ve onun nasıl bir ilah olduğunu anlatan sıfatlardır. Allah diridir, irade edendir, güç yetirendir; hayat, irade ve kudret sahibidir gibi. Halbuki zati veya selbi sıfatlar “başlangıcı yoktur”, “yaratıklara benzemez”, “eşi ve benzeri yoktur” gibi dil açısından olumsuz ve yüce zatı diğer varlıklardan ayıran ifadelerdi. Subuti sıfatlar, müsbet (olumlu) ifadelerle yüce Allah’ı nitelendirdiği için sübuti sıfatlar ismini almıştır. Ayrıca bu sıfatlardan her biri ayrı birer mana ifade ettiği için onlara “sıfat-ı meani” de denilmiştir. Subuti sıfatlar, ezeli ve ebedidir; yüce Allah’ın zatıyla aynı değildir ve ayrı değildir. Beşeri vasıflarla bir benzerlik taşır.

Subuti Sıfatlar

Allah’ın Hayat Sıfatı

“Diri olmak” manasında yüce Allah’ın sıfatlarından biridir. Fakat Allah’ın diri ve hayat sahibi olması, etrafımızdaki canlıların diri ve hayat sahibi olması gibi değildir. Çünkü evrendeki canlıların hayatı, öncelikle bir bedene bağlıdır. Ayrıca kalp ve beyin gibi canlılığın devamını sağlayan organlara ihtiyaç duyar. Oysa yüce Allah’ın varlığı, kendiliğindendir, hiçbir şeye muhtaç değildir. Onun diri ve hayat sahibi olması için, bir bedene ve organlara ihtiyacı yoktur.

Allah’ın İlim Sıfatı

İlim, bilmek demektir. Yüce Allah, bilinmek şanından olan her şeyi bilir. Bilmemek onun için düşünülemez. Allah geçmişi, anı ve geleceği; açıkta olanı ve gizliyi; zorunluyu, imkansızı ve mümkünü bilir. Allah’ın bilgisi, insanın bilgisinden farklıdır. Zira Allah’ın bilgisi ezeli ve ebedidir, zorunludur, sınırsızdır, değişmez, azalıp çoğalmaz.

Allah’ın Semi Sıfatı

Yüce Allah’ın “işitmek ve duymak” anlamına gelen ezeli sıfatlarından biridir. İşitilme özelliğine sahip her şey, yüce Allah tarafından işitilir. Allah’ın duyması, insanın duymasından farklıdır. Onun işitmesi yaratılmış varlıklar gibi, kulak ve benzeri araç ve vasıtalara muhtaç değildir. Allah’ın işitmesi sınırsızdır; gizli veya açık, düşük veya yüksek olsun her şeyi içine alır. Sağırlık ve duymamak Allah hakkında düşünülemez. Oysa insan duyma organına muhtaçtır, duymasının bir sınırı vardır, ancak belli sesleri duyabilir, duyması azalabilir veya tamamen kaybolabilir.

Allah’ın Basar Sıfatı

Allah’ın “görmek” anlamına gelen kemal sıfatlarından biridir. Allah’ın görmesi, yaratılmış varlıkların görmesinden farklıdır. Çünkü insan, görmek için göze, ışığa ve başka araçlara muhtaçtır. O sebeple insanın görmesi şartlar ve vasıtalarla kayıtlıdır. Oysa yüce Allah, görmek için araç ve vasıtalara muhtaç değildir, görmesinin bir sınırı yoktur, gizli ve aşikar her şeyi görebilir.

Allah’ın İrade Sıfatı

Yüce Allah’ın “dilemek ve seçmek” anlamına gelen kemal sıfatlarından biridir. Evrenin üstün özellikleri onu yaratanın irade sahibi olmasını gerektirir. Yüce Allah’ın iradesi, mutlaktır. Başkasının iradesine veya şartların zorlamasına tabi değildir. O, dilediğini dilediği şekilde yaratabilir; fail-i muhtardır. Yüce Allah’ın iradesinde değişme veya gerçekleşmeme diye bir şey düşünülemez. Çünkü iradenin değişmesi, ilimde eksikliğe; iradenin gerçekleşmemesi ise acizliğe delalet eder.

İrade iki kısma ayrılmıştır.

Tekvini irade: Yüce Allah’ın eşyayı yaratmaya, meydana getirmeye ve değiştirmeye yönelik iradesidir. Tekvini irade ahlaki değeri ne olursa olsun var olan her şeyi kapsar. Yani Allah, iyi veya kötü; hayır veya şer de olsa, meydana gelen her şeyi yaratmayı irade eder.

Teşrii İrade: Yüce Allah’ın “emretmek”, “yasaklamak” veya “izin vermek” şeklindeki iradesidir. Yüce Allah, kullarını amaçsız ve gayesiz yaratmamış, ebedi mutluluğa ulaşmaları için onlara teklif ve sorumluluk yüklemiştir. Allah’ın kullarına sorumluluk yükleme türünden olan bu iradesine teşrii irade denmiştir.

Teşrii irade, istenen şeyin muhakkak meydana gelmesini gerektirmez. Örneğin Allah, bütün kullarının iman etmesini istemiştir; fakat bu istek tam olarak meydana gelmemiştir. Çünkü Allah, insanlara yol göstermiş ve bu yolun neticesinde olacak şeyleri bildirmiştir. Fakat o, bundan sonra, iman veya küfürü tercih etme konusunda onları serbest bırakmıştır. Dileyen imanı dileyen de küfrü tercih edebilmiştir.

Mutezileye göre irade Allah’ın zati değil, fiili sıfatlarındandır; ezeli değil, yaratılmış bir sıfattır. Mu’tezile’ye göre Allah’ın kadim bir irade ile mürid olması, alemin kıdemine, kıdemlikte ortaklığı ve kötülüğü irade etmesine neden olur. Mutezileye göre, Yüce Allah’ın kötülükleri hem yasaklaması hem de onları irade etmesi düşünülemez.

Ehlisünnet ise, insan fiillerini de dahil meydana gelen her şeyin Allah’ın iradesi kapsamında olduğunu, onun dilemesiyle meydanda geldiğini ileri sürmüştür. Eşari’ye göre, Allah’ın saltanat alanında dilemediği bir şeyin bulunmuş olması, onun için unutma, gaflet, acizlik veya zaaf oluşturur.

Ehli sünnete göre, Allah’ın kötü fiilleri dilemesi kendisine bir eksiklik getirmez. Çünkü bunları dilemiş olsa da onlara rızası yoktur. Ayrıca Allah’ın iradesi insanın iradesine yöneliktir. Fakat insanı iradesinde mecbur bırakmamıştır.

Allah’ın Kudret Sıfatı

Yüce Allah’ın “güç yetirmek” anlamına gelen ezeli sıfatlarından biridir.

Evrende bulunan her şey, güneş, ay, yıldızlar, göklerde ve yerde bulunan tüm varlıklar, Yüce Allah’ın kudret sıfatına delalet eden açık işaretlerdir. Allah’ın kudreti ile insanın kudreti farklıdır. Allah’ın kudreti mutlak ve ezelidir. Dolayısıyla onun kudreti sınırsızdır; azalıp çoğalmaz, yok olmaz. Oysa insan sınırlı bir kudrete sahiptir. Her şeyi değil, ancak gücü oranındaki şeyleri yapabilir. İnsanın kudreti şartlara ve çevreye göre değişebilir, azalıp çoğalabilir, hatta kaybolabilir. Oysa yüce Allah’ın kudreti zeval bulmaz. O mümkün olan her şeye kadirdir.

Allah’ın Kelam Sıfatı

Yüce Allah’ın “konuşmak” anlamına gelen ezeli sıfatlarındandır. Allah’ın konuşmasını insanın konuşmasına benzetemeyiz. Allah, ezeli olarak mütekellimdir, konuşmak için ses ve harflere muhtaç değildir. Fakat gerçek mahiyetini bilemediğimiz ilahi kelam, bizim tarafımızdan anlaşılabilmesi için ses ve harflere çevrilmiş, insani kavramlarla ifade edilmiştir.

Kelamullah Tartışması

Daha önce ifade edildiği gibi kelamullah olan Kur’an’ın yaratılmış olduğu tartışması, Hicri ikinci asrın başlarından itibaren ortaya çıkmış bir meseledir. İlk defa Ca’d b. Dirhem ve Cehm b. Safvan tarafından ileri sürülen bu fikir Mutezile tarafından da sürdürülmüştür. Yaratılmış olduğu görüşü, Abbasi halifesi Me’mun tarafından devlet politikası haline getirilmiş ve bu görüşü kabul etmeyenler sorgudan geçirilmiştir. Ahmed b. Hanbel gibi bazı selef alimler bu yüzden hapise atılmıştır. Sorgu, bela ve sıkıntı dönemi olduğu için bu devreye İslam tarihinde mihne adı verilmiştir.

Cehmiyye, Mu’tezile ve Şia alimlerine göre kelam, Allah’ın fiili sıfatlarındandır ve yaratılmıştır.

Ehl-i Sünnet kelamcıları ise problemi, kelam-ı nefsi ve kelam-ı lafzi ayırımını yapmak suretiyle çözmeye çalışmışlardır. Kelam-ı nefsi Allah’ın kelamının manası, kelam-ı lafzi ise onun ses ve harflerle dile getirilmesidir. Kelam sıfatına delalet eden şey, ibare, yazım ve işaretlerdir. Yaratıklara kelam-ı nefsi ile değil kelam-ı lafzi ile hitap edilir. Yaratıklarla konuşması ancak harf ve ses yaratmasıyla mümkün olur. Eş’ariyye ve Matüridiyye alimleri bu görüştedir.

Allah’ın Tekvin Sıfatı

Yüce Allah’ın yaratması ve yapması anlamına gelen kemal sıfatlarından biridir. Bu sıfat, “yok olanı yokluktan varlığa çıkarma” şeklinde tarif edilmektedir.

Eşarilere göre ayrı ve müstakil bir tekvin sıfatı yoktur. Tekvin, kudret sıfatına irade sıfatının eklenmesiyle sonradan meydana gelen hadis bir şeydir, hakiki bir sıfat olmayıp itibaridir.

Maturidiler ise tekvinin müstakil ve ezeli bir sıfat olduğunu söylemişlerdir. Maturidiler “Tekvin Allah’ın, evreni ve evrendeki parça ve bölümlerden her bir parça ve bölümü ezelde değil, var olacakları vakitte ilmine ve iradesine göre, tekvin ve halk etmesidir.” Dolayısıyla tekvin ezeli ve ebedidir. Allah’ın Subuti Sıfatları konusu burada bitmiştir.

Kaynak: Diyanet işleri yeterlilik sınavına hazırlık kitabı

Yorumlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.